NAGPAPAKAMATAY AKO SA TRABAHO UPANG MAKAIPON PARA SA MATRIKULA SA KOLEHIYO—PERO GUMUHO ANG MUNDO KO NANG MATUKLASAN KONG MAY TANING NA PALA ANG BUHAY NG AKING INA AT INILIHIM NIYA ITO PARA SA PANGARAP KO.
Ako si Leo, labingsiyam na taong gulang. Dalawang taon na ang nakalipas mula nang grumadweyt ako ng Senior High School, ngunit hindi ako nakapag-kolehiyo dahil sa sobrang hirap ng buhay. Kaming dalawa na lang ng Nanay kong si Aling Rosa ang magkasama matapos kaming iwan ng aking ama noong bata pa ako.
Pangarap kong maging isang Civil Engineer. At para matupad ito, kailangan kong gumawa ng paraan.
Araw-araw, kumakayod ako na parang kalabaw. Sa umaga, nagtatrabaho ako bilang construction worker sa ilalim ng tirik na araw. Sa gabi naman, nagdedeliver ako ng pagkain gamit ang luma kong bisikleta hanggang madaling araw.
Kahit pagod na pagod at halos manigas na ang mga kalamnan ko, hindi ako sumusuko. Bawat pisong kinikita ko, itinatabi ko sa isang lumang lata ng biskwit na nakatago sa ilalim ng kama ko.
Ang pinaghuhugutan ko ng lakas? Ang aking Nanay Rosa.
Tuwing uuwi ako nang alas-tres ng madaling araw, laging gising si Nanay. Nakahanda na ang mainit na kape at ang paborito kong tortang itlog.
“Kain na, anak. Pasensya ka na at wala akong maibigay na pang-eskwela mo. Kasalanan ko kung bakit ka naghihirap nang ganyan,” laging sinasabi ni Nanay, bakas ang lungkot sa kanyang mga mata.
Lagi ko siyang niyayakap at sinasagot, “Nay, huwag po kayong mag-isip ng ganyan. Konti na lang po, makakaipon na ako. Mag-e-enroll na ako sa susunod na semester. Ako po ang aahon sa atin.”
Ngingiti siya, pero hindi ko napansin na ang ngiting iyon ay unti-unti na palang naglalaho.
Nang mga sumunod na buwan, napansin ko ang mga maliliit na pagbabago kay Nanay.
Lagi siyang nakasuot ng makapal na jacket kahit mainit. Ang dating mataba niyang pisngi ay lumubog. Minsan, nahuhuli ko siyang umuubo nang malakas sa madaling araw, pero kapag tinatanong ko siya, ang lagi niyang sagot: “Wala ‘to, anak. Alikabok lang sa labas. At saka pumapayat ako kasi nagda-diet ako, gusto ko maging sexy!”
Nagbibiro pa siya kaya napanatag ang loob ko. Naging bulag ako sa mga senyales dahil masyado akong naka-focus sa pag-iipon.
Dumating ang araw na pinakahihintay ko.
Nang bilangin ko ang pera sa lata, umabot na ito ng ₱85,000. Sapat na sapat para sa buong unang taon ko sa Engineering, kasama na ang pambili ng laptop at mga libro!
Sobrang saya ko. Umuwi ako nang maaga mula sa trabaho, bumili ako ng isang buong litson manok at isang maliit na cake. Gusto kong i-surprise si Nanay. Gusto kong sabihin na: “Nay, magiging Engineer na ang anak mo!”
Pagbukas ko ng pinto ng maliit naming bahay, inaasahan kong sasalubungin niya ako.
Pero tahimik.
“Nay? Nandito na po ako!” tawag ko.
Walang sumagot.
Pagpasok ko sa kwarto namin, nabitawan ko ang cake at manok na dala ko.
Nakabulagta si Nanay Rosa sa sahig, walang malay, at may bahid ng tuyong dugo sa kanyang ilong at labi.
“NANAY!” sigaw ko. Nanginginig kong binuhat ang payat na payat niyang katawan. Parang balahibo na lang siya sa sobrang gaan.
Isinugod ko siya sa pinakamalapit na pampublikong ospital. Umiiyak ako habang naghihintay sa labas ng Emergency Room, nagdarasal sa lahat ng santo na sana ay overfatigue lang ang nangyari sa kanya.
Lumabas ang doktor. Seryoso at malungkot ang mukha nito.
“Kayo po ba ang anak ni Mrs. Rosa?” tanong ng doktor.
“Opo, Doc. Ano pong nangyari sa Nanay ko? Okay na po ba siya?” nanginginig kong tanong.
Bumuntong-hininga ang doktor. “Iho… hindi mo ba alam?”
“Ang alin po?”
“Ang Nanay mo ay may Stage 4 Lung Cancer. Kumalat na ang cancer cells sa kanyang buto at utak. Anim na buwan na ang nakalipas mula nang ma-diagnose siya dito sa ospital. Pinayuhan namin siyang mag-chemotherapy, pero tumanggi siya. Sabi niya, wala siyang pera.”
Parang huminto ang pag-ikot ng mundo ko. Parang may pumukpok ng martilyo sa dibdib ko hanggang sa mabasag ito.
“C-Cancer? Doc, baka po nagkakamali kayo! Araw-araw po siyang nagluluto para sa akin! Araw-araw po siyang nakangiti! Wala po siyang sinasabi!” hagulgol ko.
“Tiniis niya ang sakit, iho,” sagot ng doktor. “Ang mga pasyenteng may ganitong kondisyon ay nakakaranas ng matinding pananakit ng katawan. Hindi ko alam kung paano niya nakayanang tumayo araw-araw. Binigyan lang namin siya ng mga murang painkiller noon. Ngayon, nasa kritikal na kondisyon na siya. Hinihintay na lang natin kung kailan siya bibigay.”
Nanghina ang mga tuhod ko at napalupasay ako sa sahig ng ospital. Umiyak ako nang napakalakas.
Pinayagan akong pumasok sa kwarto ni Nanay. Nakakabit na siya sa mga tubo at makina. Ang mukha niya ay kulay abo na.
Umuwi ako saglit sa bahay para kumuha ng mga damit niya. Habang naghahalungkat ako sa lumang aparador niya, may nahulog na isang maliit na kahon ng sapatos.
Binuksan ko ito. Laman nito ang mga medical records ni Nanay na nakatago sa pinakailalim, mga basyong banig ng mumurahing painkiller, at isang nakatuping liham na may nakasulat na: “Para sa aking mahal na Leo.”
Nanginginig ang mga kamay kong binuksan ang sulat.
*”Anak, kung nababasa mo ito, marahil ay alam mo na ang totoo. Patawad, anak ko. Patawad kung nagsinungaling ako sa’yo.
Noong nalaman kong may kanser ako, tinanong ko ang doktor kung magkano ang gamutan. Aabot daw ng daan-daang libo. Nakita ko kung paano ka magpakamatay sa trabaho, pawis na pawis, walang maayos na tulog, para lang makaipon ng pang-kolehiyo mo.
Kung sasabihin ko sa’yo ang sakit ko, alam kong gagastusin mo ang inipon mo para sa akin. Hindi ako papayag, Leo. Matanda na ako. Ikaw, may mahaba ka pang kinabukasan. Mas pipiliin kong tiisin ang sakit at mamatay, kaysa makita kong mamatay ang pangarap mo nang dahil sa akin.
Huwag kang iiyak, anak. Sapat na sa akin ang makita kang lumalaking mabuti at masipag. Mag-aral kang mabuti. Maging Engineer ka. Iyon ang magpapagaling sa lahat ng sugat at sakit ko. Mahal na mahal kita.”*
Ibinagsak ko ang mukha ko sa sahig at sumigaw. Sumigaw ako sa matinding galit sa sarili ko at sa tadhana.
Napakabulag ko! Nagtatrabaho ako para sa kinabukasan namin, pero hindi ko man lang napansin na ang taong dahilan ng mga pangarap ko ay unti-unti na palang namamatay sa harap ko!
Kinuha ko ang lata ng biskwit na naglalaman ng ₱85,000 na dugo at pawis ko. Ang perang pambayad sana sa unibersidad.
Bumalik ako sa ospital at pumunta sa Cashier.
“Ibibigay ko po ang lahat ng perang ito! Bigyan niyo po ng pinakamagandang gamot ang Nanay ko! Buhayin niyo po siya, parang awa niyo na!” umiiyak kong pakiusap.
Pero huli na ang lahat.
Kinabukasan ng madaling araw, huminto na ang pagtibok ng puso ni Nanay Rosa. Hawak ko ang kanyang malamig na kamay nang lisanin niya ang mundo.
Hindi ko nagamit ang inipon ko para sa matrikula. Ang perang pinaghirapan ko ay ginamit ko pambili ng kabaong at pampalibing sa babaeng pinakamamahal ko.
Lumipas ang maraming taon.
Nakatayo ako ngayon sa harap ng puntod ni Nanay. Nakasuot ako ng puting hard hat at isang polo na may burdang “Engr. Leo”.
Naging engineer ako. Nagtrabaho ako ulit, nag-ipon, at nag-aral habang buhat-buhat ang alaala ng sakripisyo niya.
Inilapag ko ang aking diploma at lisensya sa ibabaw ng kanyang lapida.
“Nay, Engineer na po ako,” bulong ko habang tumutulo ang luha ko. “Natupad ko na po ang pangarap ko. Pero kahit kailan, ipagpapalit ko ang lahat ng titulo at yaman ko sa mundong ito, mayakap lang kita ulit kahit isang minuto. Kayo po ang pinakamagandang gusali na naitayo sa buhay ko.” Natutunan ko na ang pangarap ay walang kwenta kung wala sa tabi mo ang mga taong pinaghahandugan mo nito. At ang pinakadakilang yaman ng isang anak ay hindi ang kanyang diploma, kundi ang wagas at walang-katumbas na pagmamahal ng isang ina.
