TINAPON NI NANAY ANG $100 NA BIGAY KO AT SINABING “BARYA LANG ITO” KUMPARA SA $1,000 NG ATE KO—PERO NANG MALUGMOK SILA SA UTANG, ANG $100 NA ‘YON ANG MULI KONG INABOT SA KANYA.
Bisperas ng Bagong Taon noon. Masaya ang buong pamilya. Naka-handa ang Lechon, hamon, at iba’t ibang prutas sa mesa.
Ako si Carlo. Isang simpleng empleyado sa pabrika. Hindi kalakihan ang sweldo ko, pero pinag-ipunan ko nang maigi ang regalo ko kay Nanay.
Sa kabilang banda, nandiyan ang Ate ko, si Grace. Siya ang paborito. Maganda ang trabaho niya sa abroad, laging may dalang chocolates at mamahaling bag. Ang tingin ni Nanay sa kanya ay isang “prinsesa.”
Nang mag-abot na ng Angpao (red envelope), nauna si Ate Grace.
“Happy New Year, Ma!” masiglang bati ni Grace sabay abot ng makapal na sobre. “Oh, $1,000 (approx. ₱56,000) ‘yan. Pang-shopping mo at pang-casino.”
Tuwang-tuwa si Nanay. Niyakap niya si Grace nang mahigpit. “Naku! Ang galante talaga ng anak ko! Ikaw na talaga ang swerte ng pamilya!”
Sumunod ako. Medyo kinakabahan.
“Ma… Happy New Year po,” bati ko sabay abot ng sobre ko. “Pasensya na po, ito lang ang nakayanan ko. $100 (approx. ₱5,600) po ‘yan. Pinag-ipunan ko po ‘yan mula sa bonus ko.”
Binuksan ni Nanay ang sobre. Nang makita niyang isang piraso lang ng $100 bill ang laman, nawala ang ngiti niya.
Sa harap ng mga kamag-anak namin, nilamukos ni Nanay ang pera at ibinato sa mukha ko.
“$100?!” sigaw ni Nanay. “Carlo, nagpapatawa ka ba? Tignan mo nga ang bigay ng Ate mo! $1,000! Tapos ikaw, barya lang ang iaabot mo?! Huwag ka nang magbigay kung ipapahiya mo lang ako! Nakakahiya ka!”
Nagtawanan ang ibang kamag-anak. Si Ate Grace naman, umirap lang.
“Hayaan mo na ‘yan, Ma. Alam mo namang loser ‘yang si Carlo. Walang mararating,” sabi ni Grace.
Pinulot ko ang nilamukos na $100 bill sa sahig. Masakit. Sobrang sakit. Pero hindi ako sumagot. Pinagpag ko ang dumi sa pera, itinago sa wallet ko, at tahimik na umalis ng bahay. Hindi na ako kumain ng Media Noche.
Nangako ako sa sarili ko: Magtratrabaho ako lalo. At hinding-hindi ko wawaldasin ang pera ko.
Lumipas ang isang taon.
Maraming nangyari. Nabalitaan ko na lang na nalululong pala si Ate Grace sa sugal at luho. Ang akala nilang “mayaman” ay baon na pala sa utang. Hinahabol siya ng mga loan shark. Para makatakas, bigla na lang naglaho si Grace. Tumakas siya papuntang ibang bansa at iniwan si Nanay na mag-isa, habang ang mga pinagkakautangan ay kinukuhang lahat ng gamit sa bahay nila.
Na-foreclose ang bahay ni Nanay. Wala siyang matuluyan. Wala siyang makain.
Isang gabi, may kumatok sa maliit kong apartment.
Binuksan ko ang pinto.
Si Nanay.
Dati, puno siya ng alahas at maganda ang damit. Ngayon, gusgusin siya, payat, at may dala lang na isang maliit na bayong ng damit. Umiiyak siya.
“Carlo… anak…” hagulgol ni Nanay. “Papasukin mo naman ako. Wala na akong matuluyan. Iniwan ako ng Ate mo. Kinuha lahat ng gamit ko. Gutom na gutom na ako.”
Pinapasok ko siya. Pinaupo ko siya at pinagtimpla ng kape. Binigyan ko siya ng tinapay.
Habang kumakain siya nang parang patay-gutom, naawa ako. Pero naalala ko rin ang sakit ng ginawa niya.
“Anak,” sabi ni Nanay habang nanginginig ang boses. “Baka… baka may pera ka diyan? Kahit pang-upa lang sa maliit na kwarto? O pang-grocery? Babawi ako sa’yo, pangako.”
Tumayo ako at kinuha ang wallet ko.
Dukot ko ang isang $100 bill. Ito mismo ang perang pinulot ko sa sahig noong nakaraang taon. Itinago ko ito bilang remembrance.
Iniabot ko ito kay Nanay.
Tinignan niya ang pera. Tumulo ang luha niya dahil naalala niya ang gabing iyon.
“Carlo…” bulong niya.
“Ma,” seryoso kong sabi. “Naalala niyo po ba ito? Ito yung ‘barya’ na tinapon niyo sa mukha ko noon. Sabi niyo, nakakahiya ito.”
Yumuko si Nanay sa hiya.
“Noon, basura lang ito sa paningin niyo dahil nasilaw kayo sa $1,000 ni Ate Grace. Pero nasaan na siya ngayon? Nasaan na ang yabang niya?”
Hinawakan ko ang kamay ni Nanay at isinara ang palad niya sa $100 bill.
“Tanggapin niyo ‘yan, Ma. Ito ang perang dating minata niyo, pero ito na lang ang kaisa-isang bagay na meron kayo ngayon.”
Humagulgol si Nanay. “Patawarin mo ako, anak! Patawarin mo ako! Naging masama ako sa’yo!”
“Pinapatawad na kita, Ma,” sagot ko. “Pero sana natutunan niyo na ang aral. Ang pagmamahal ng anak, hindi nasusukat sa laki ng pera. Ang $100 na galing sa marangal, mas matimbang kaysa sa $1,000 na galing sa pagpapanggap.”
Simula noon, kinupkop ko si Nanay. Hindi naging marangya ang buhay namin, pero natuto siyang maging mapagkumbaba at magpasalamat sa kung anong meron kami.
